Az gelişmiş ülkelerde yerli sanayilerin çoğunun sektörel kümelenmeyle geliştikleri görülmüştür. Bu kümelerde çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletme benzer ve ilişkili ürünleri üretmek üzere sınırlı bir alanda toplanmışlardır (Huang & Bocchi, 2008). Bu tür kümelenmelerde üretici firmaların birbirileriyle işbirliği sayesinde üretim maliyetlerini azaltması girişimcilere cazip geldiği gibi aynı sektördeki firmaların bir arada olması potansiyel müşteriler için de istenilen ürünü seçebilme açısından büyük kolaylık sağlamaktadır. Bu yüzden merkezi hükümetin ve yerel yönetimin işbirliğiyle ilde öne çıkan sektörlerden her birinin kümelenmesi için gerekli fiziki altyapının ve desteğin sağlanması bu sektörlerin sürdürülebilir gelişimi için elzemdir. Ayrıca buralara yapılacak teşvik ve desteklerde, her sektör için belirlenen ürün yelpazesi içindeki her bir ürün için sadece bir firmaya destek verilerek kümelenmeyle hedeflenen firmalar arası işbirliği için gerekli ekosistemin oluşumu sağlanabilir.
Muş iline baktığımızda Sungu Beldesinde 2017 yılında tekstil sektörü için oluşturulan fiziki küme alanı daha da geliştirilerek ilde faal olan bütün firmaların burada toplanması sağlanabilir. TARMİSS fiziki kümelenmesinin üretim ve operasyonel faaliyetlerinin tamamının Karaman´ a kayması riskiyle başa çıkmak için TARMİSS içinde faaliyette bulunmayan Malazgirt ilçesindeki 2 firmanın, Bulanık´taki 7 ve Muş ilindeki 1 firmanın kümeleneceği alternatif bir fiziki kümelenmeye Muş Merkez´de gereksinim vardır. Çünkü Malazgirt´in konum dezavantajı, güvenlik sorunu ve bazı diğer negatif etmenlerin sektörün gelişimini engelleme işlevi görmesi bu firmaların üretimlerini tamamen Karaman´a kaydırma ihtimalini yükseltmektedir. Yakın bir gelecekte bu firmalar TARMİSS´teki yerlerini de ya atıl bir vaziyette bırakacaklarından ya da daha düşük teknoloji üretim atölyesi işlevini görecek şekilde kullanmaya devam edebileceklerinden ilin makine imalat sanayindeki bu önemli sektörünün zamanla yok oluşuna tanık olunabilir. Bunun önüne ancak Muş merkezde kurulacak alternatif ve daha cazip bir kümelenmeyle geçilebilir. Orta-düşük katma değerli ürünlerde yoğunlaşan bu kümelenmede sınırlı olarak kullanılan çoklu mekanik tasarım, MEMS, elektronik sistemler vb. illeri teknolojilerin yaygınlaştırılması sağlanabilir. Buna ek olarak ürün geliştirme çalışmalarının tersine mühendislik faaliyetleriyle beraber Ar-Ge ve tasarım çalışmalarının teşviki ve desteklenmesiyle düşük katma değerli ürünler yerine kazanç oranı yüksek yenilikçi ürünler üretilmesi sağlanmalıdır. Bu ilin en gelişmiş makine imalat sektörü olan tarım makinaları imalatı sektörünün büyümesini hızlandırabileceği gibi diğer makina imalat sanayi sektörlerinin gelişimi içinde ilde güçlü bir alt yapı oluşturacaktır. Burada kümelenme konusunda dile getirilen genel ilkelerin sadece o sektörü kapsamadığı, ildeki tüm sektörlerin sürdürülebilir gelişiminin teminin de önemli hususlar olduğu unutulmamalıdır.
Sürdürülebilir sektörel gelişimde en önemli husus firmaları merkeze alan destekler yerine sektörel gelişimi merkeze alan ve firmaları işbirliğine yönlendiren ortak laboratuvar, ortak kullanım alanları ve ortak üretim tesisleri gibi desteklere ağırlık vermektir. Firmalara desteği odak noktasına koyduğunuzda belli bir güce erişen firmanın daha fazla kazanç için devletin sağladığı birikimi Türkiye´nin daha gelişmiş kentlerine taşımasını temin etmeye devam etmiş oluruz. Firma odaklı değil de sektör odaklı gelişim stratejisiyle oluşturulan bu kümelerde hem firmaların işbirliğine gitmesi sağlanacak, hem de firmaların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde geliştirilen altyapı ve ortak kullanım atölyeleriyle cazip bir ekosistem oluşturularak ekosistemden nemalanan kümeye ve birbirine bağımlı bir firmalar profili sağlanmış olunacaktır. Ayrıca sektör kümesi içinden bir firma ayrıldığında bunun boşluğunu dolduracak (ikame edecek) yeni bir işletme için hazır bir üretim ekosistem sunulmaya devam edilmiş olunacaktır. Bu anlayış değişikliği Türkiye´nin sanayi açısından tüm az gelişmiş kentlerindeki sektörlerin sürdürülebilir gelişimini sağlamak için üzerinde düşünülmesi gereken bir alternatif gelişim modeldir. Aksi durumda devletin verdiği destekleri maksimize ederek bir an önce batının gelişmiş kentlerine dümen kıran girişimcilerin hikâyelerini eskiden olduğu gibi dinlemeye devam ederiz.
İlin Gerçekleri Dikkate Alınarak Etkin Sektörel Kümelenme İçin Aşağıdaki Faaliyetler Önerilebilir:
1-İlin beşeri ve mali sermayesi sınırlı olduğu için işletmeler genelde mikro, küçük ve çok sınırlı sayıda orta ölçekli işletmeler olarak kuruluşa elverişlidir. Bu kümelenmeye dayalı sanayileşmeyi zorunlu kılmaktadır.
2-İlde öne çıkan beş sektör için fiziki kümelenme oluşturulmalıdır.
3-Her sektörün ürün yelpazesinin tespitinin yapılması ve sektörde üretilen ürünün maliyetine etki oranına göre önemli ara mallar için sektör kümelenmesi içinde ortak üretim atölyelerinin kurulması gerekmektedir.
4-Devlet hibe ve teşviklerinde her ürün için bir firmanın desteklenmesiyle küme içinde firmaların birbirilerini rakip görmesi önlenerek firmaların dışarıya değerinde mal satmaya odaklanmasını temin etmek icap etmektedir.
5-Küme çatısı altında maliyeti düşürücü ortak laboratuvar, paketleme tesisi, tanıtım ve pazarlamanın yapılması sağlanmalıdır. Bu durum maliyet düşümünü beraberinde getirmenin yanı sıra bu tür ortak tesislerin yapım maliyetinin ortak projelerle devletten veya bazı fonlardan sağlanması kuruluş maliyetlerini minimuma düşürecektir.
6-Küme birliği çatısı altında bir proje hazırlama biriminin oluşturulması gerekmektedir. Böylece devletin hibe ve teşviklerinden maksimum faydalanma sağlamanın yanı sıra merkezi hükümet ve yerel yönetimlerin desteklerini alma konusunda yetkililerin karşısında iyi hazırlanmış rapor ve fizibilite çalışmalarının yapılmasını sağlayacaktır.
