20 yüzyılın son çeyreğinden şimdiye kadar teknolojinin hızlı ilerlemesinde ve üretim miktarının büyük artışında Ar-Ge, inovasyon ve bilgi teknolojileri alanındaki gelişmeler büyük rol oynamaktadır. Ar-Ge, daha çok temel, uygulamalı ve deneysel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin sistematik bir şekilde yapılmasını kapsamaktadır. İnovasyon ise Ar-Ge faaliyetinin, ürünlerin, üretim süreçlerinin, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerinin içinde olduğu süreçlerin tümünü kapsamaktadır. Sürdürülebilir bir sanayileşmenin inovasyon ve Ar-Ge´ye yeterince önem verilmeden ve bu alanda kapasite gelişimi sağlanmadan gerçekleşmesi mümkün değildir. Üretimde katma değer yaratacak, ürün kalitesinde artışı sağlayacak, etkinlik ve verimliliği yükseltecek inovasyon ve Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi gerekmektedir. Fakat Muş´ta üniversite-sanayi işbirliği için gerekli ekosistem çok zayıftır. Bunun nedeni Muş Alparslan Üniversitesinin yeni kurulmasından dolayı kurumsallaşmasını tamamlayamaması, üniversite-sanayi işbirliğini besleyen teknik bölümlerin yok denecek kadar az olması ve buna ek olarak firmaların Ar-Ge ve inovasyonun önemi konusunda yeterli bilince sahip olmadıkları için Ar-Ge teşviklerini alacak ve uygulayacak kurumsal yapı geliştirmemeleri sıralanabilir. Bu ekosistemi geliştirebilmek için yapılabilecek çalışmalar şöyle sıralanabilir:
1-İlin İnovasyon ve Ar-Ge Stratejisi´nin bir an önce hazırlanması gerekmektedir.
2-Kurumsal Ar-Ge laboratuvarlarının ve TGM temelini oluşturacak bir TEKMER´in kurulması hayati öneme sahiptir.
3-İşbirliği, yenilikçilik ve Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması özendirilmelidir. Kamu, özel sektör, üniversite ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliği geliştirilmelidir. Buna ek olarak MŞÜ-sanayi işbirliğiyle teoriğin vizyonuyla pratiğin gerçekliğinde sentezlenmiş ve gelecek vaat eden yeni inovatif fikir ve ürünler oluşturulabilir.
4-İşletmelerin ürün geliştirme ve tasarımına yönelik ortak Ar-Ge merkezlerini, test laboratuvarlarını ve eğitim merkezlerini kümeleme ve birlikler çatısı altında ortak kurmaları maliyetlerini düşürecektir. Bu bağlamda Muş OSB içinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı´nın ortak bir laboratuvar kurulumunu desteklemesi kararı diğer kurulacak sektörel kümelenmeler için örnek teşkil edebilir.
5-Ar-Ge çalışmaları için nitelikli teknik personel istihdamının teşvik edilmesinin yanında yeni ürün geliştirmenin de teşvik edilerek yaygınlaştırılması sağlanmalıdır.
6-Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik Ar-Ge çalışmalarının yapılması sanayinin geleceği açısından hayatidir.
7-Ar-Ge ve inovasyonun önemini yeterince idrak edemeyen bir eğitim seviyesi profiline sahip sanayinin girişimci profilini eğitimli genç dinamik girişimcilerle zenginleştirerek harmanlamak gerekmektedir. Muş Alparslan Üniversitesinde İİBF bölümlerinin son sınıflarında birkaç yıldır verilen girişimcilik derslerinin üniversitenin bütün bölümlerinde yaygınlaştırılmasının yanı sıra proje yapma becerisi geliştirici dersler müfredata eklenerek girişimcilik becerisine sahip öğrencilerin donanımlı bir şekilde kendi işini kurmaya yönlendirilmesi sağlanabilir. Ayrıca mezuniyet sonrası bu girişimcilerin mentörler eşliğinde işlerini kurabilmeleri için her aşamada desteklenmeleri gerekmektedir. Ülkede şirket kurmayla ilgili 10 Mart 2018 tarihinde gerçekleşen kolaylıkların girişimci sayısını artırmasını sağlayabilmesi için şirket işletim maliyetlerinin azaltılmasını sağlayacak adımların da atılması gerekmektedir. Buna ek olarak bu şirketlerin başlangıç periyodunda ayakta kalmalarını sağlayacak mali destekler sağlanmalıdır. Bu destekler donanımlı dinamik genç girişimci sayısının hem Türkiye genelinde hem de ilde artmasında önemli rol oynayacaktır.
8-Muş ili sanayisinin Ar-Ge ve inovasyon kültürünün ülke ortalamasının çok altında olmasından dolayı, ilde bu kültürün oluşum hızını artırmak için teknoloji transferine ihtiyacı vardır. Muş yabancı sermayenin sanayiye kısa zamanda yatırım yapmasını sağlayacak cazip şartlara sahip değildir. Bunun yerine ilin şartlarına göre daha gelişmiş ulusal sanayiciyi buraya çekerek ulusal teknoloji difüzyonunun gerçekleşmesi sağlanarak sanayinin gelişim hızı artırılabilir. Bu meyanda kendini ispatlamış sanayicilerin ilde yatırım yapmalarını teşvik edecek argüman ve ek desteklerin sağlanması gerekmektedir.
