İSTATİSTİKLERLE MUŞ: ÜRETEN AMA TUTUNMAKTA ZORLANAN BİR KENT
TÜİK verileri, Muş’un tarım ve hayvancılıkta güçlü üretim kapasitesine, artan konut ve araç sayısına sahip olduğunu ortaya koyarken; göç, işsizlik ve kişi başına gelir göstergelerinde Türkiye ortalamasının gerisinde kaldığını gösterdi.
TÜİK Van Bölge Müdürlüğü tarafından paylaşılan “Türkiye-İl Sunumu” verilerinden derlenen istatistikler, Muş’un demografik yapısından eğitime, sağlıktan işgücüne kadar birçok alandaki mevcut durumunu ortaya koydu. Veriler, kentin genç ve kalabalık hane yapısını korurken; göç, istihdam ve sağlık göstergelerinde dikkat çeken başlıkları da gözler önüne serdi.
Muş’un nüfusu geriliyor, yoğunluk düşük seviyede
2023-2025 dönemine ilişkin verilere göre Muş’un nüfusu son yıllarda düşüş eğilimi gösterdi. 2024-2025 döneminde Muş’un yıllık nüfus artış hızı eksi değerle gerçekleşirken, il bir önceki yıla göre nüfus kaybı yaşayan iller arasında yer aldı.
Nüfus yoğunluğu bakımından ise Muş, Türkiye ortalamasının oldukça altında bulunuyor. 2025 yılı itibarıyla Türkiye genelinde kilometrekareye düşen kişi sayısı 112 olurken, Muş’ta bu rakam 45 seviyesinde kaldı. Bu durum, ilin yüzölçümüne kıyasla seyrek yerleşim yapısına sahip olduğunu gösteriyor.
Hanehalkı büyüklüğünde üst sıralarda
Muş’ta ortalama hanehalkı büyüklüğü 2025 yılı itibarıyla 4,31 kişi olarak hesaplandı. Türkiye ortalamasının 3,08 olduğu dikkate alındığında, Muş’un kalabalık aile yapısını sürdürdüğü görülüyor. Bu oranla Muş, bölgedeki en yüksek ortalama hanehalkı büyüklüğüne sahip iller arasında yer aldı.
Net göç negatif: Muş göç veriyor
2024 yılı verilerine göre Muş’un aldığı göç yaklaşık 12 bin kişi olurken, verdiği göç 22 bin 900 kişi olarak kaydedildi. Bu tablo, ilin net göçünün eksi 10 bin 900 seviyesinde gerçekleştiğini ortaya koydu. Yani Muş, aldığı göçten daha fazlasını vererek net göç kaybı yaşayan iller arasında yer aldı.
Göç eden nüfusun eğitim durumuna bakıldığında ise hem gelen hem giden nüfus içinde lise ve yükseköğretim mezunlarının önemli bir paya sahip olduğu görüldü. Bu durum, özellikle eğitimli genç nüfusun hareketliliğine işaret ediyor.
Okuryazarlıkta artış, lisede düşüş
2024 yılı itibarıyla Muş’ta okuryazar nüfus oranı yüzde 94,78 olarak açıklandı. Oran son üç yılda kademeli artış gösterdi.
Net okullaşma oranlarında ise ilkokul ve ortaokul seviyelerinde yüksek oranlar dikkat çekerken, ortaöğretimde (lise) oranların daha düşük seviyede kaldığı görüldü. Bu durum, özellikle lise çağındaki öğrencilerin eğitimde tutulması konusunda ek politikalara ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor.
Öğretmen başına düşen öğrenci sayısında Muş, Türkiye ortalamasına yakın bir tablo sergilerken; derslik başına düşen öğrenci sayısında da benzer bir seyir izlendi.
Sağlıkta kişi başına düşen yük yüksek
2023 verilerine göre Muş’ta bir hekime düşen kişi sayısı 840 olarak hesaplandı. Türkiye ortalamasının 418 olduğu göz önüne alındığında, ilde sağlık personeli başına düşen nüfusun oldukça yüksek olduğu dikkat çekiyor.
Yatak başına düşen kişi sayısında da Muş, Türkiye ortalamasının üzerinde yer aldı. Bu durum, sağlık altyapısının nüfusa oranla güçlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Ölüm nedenlerinde ise Muş’ta en yüksek payı dolaşım sistemi hastalıkları alırken, bunu tümörler ve solunum sistemi hastalıkları izledi.
Doğurganlık yüksek, bebek ölüm hızı dikkat çekiyor
Kaba doğum hızında Muş, Türkiye ortalamasının oldukça üzerinde yer aldı. 2024 yılı itibarıyla Muş’ta binde 17,9 seviyesinde gerçekleşen kaba doğum hızı, ilin genç nüfus yapısını destekleyen göstergelerden biri oldu.
Bebek ölüm hızında ise Muş’ta son yıllarda düşüş eğilimi görülmekle birlikte, oran Türkiye ortalamasının üzerinde seyretti.
İşsizlik Türkiye’nin üzerinde
2024 yılı il düzeyinde işgücü göstergelerine göre Muş’ta işsizlik oranı yüzde 13,1 olarak açıklandı. Bu oran, Türkiye ortalaması olan yüzde 8,7’nin oldukça üzerinde gerçekleşti.
İstihdam oranı ise yüzde 39,5 seviyesinde kaldı. İşgücüne katılma oranının da Türkiye ortalamasının altında seyretmesi, Muş’ta çalışma çağındaki nüfusun önemli bir kısmının işgücüne dahil olmadığını gösteriyor.
Bölgesel düzeyde bakıldığında TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde istihdamın ağırlıklı olarak hizmet ve tarım sektörlerinde yoğunlaştığı görüldü.
Tüketimde konut ve gıda öne çıkıyor
2024 yılı hanehalkı tüketim harcamalarına göre TRB2 bölgesinde en büyük harcama kalemi yüzde 17,4 ile ulaştırma oldu. Bunu yüzde 16,8 ile konut ve kira izledi.
Kişi başına milli gelir 230 bin TL’yi aştı
2024 yılı cari fiyatlarla kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla verilerine göre Muş’ta kişi başına düşen gelir 230 bin 300 TL olarak hesaplandı. Bu rakam dolar bazında yaklaşık 7 bin 100 dolar seviyesinde gerçekleşti.
Türkiye ortalaması aynı yıl 503 bin 100 TL olurken, Muş’un ülke ortalamasının altında kaldığı görüldü. Buna rağmen son üç yılda Muş’ta kişi başına gelirin istikrarlı biçimde arttığı dikkat çekti.
Bölgesel gayrisafi yurt içi hasıla verilerinde ise Muş’un da içinde yer aldığı TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesi 2024 yılında 490,3 milyar TL’lik ekonomik büyüklüğe ulaştı.
Konut satışları artış eğiliminde
2025 yılı konut satış verilerine göre Muş’ta 4 bin 191 konut satıldı. Bu rakam, 2022’de 3 bin 40, 2023’te 2 bin 831, 2024’te 3 bin 738 olarak gerçekleşmişti.
Son iki yılda konut satışlarında belirgin bir artış yaşandığı görülüyor. Özellikle 2025 yılında satışların 4 bin bandını aşması, kentteki konut hareketliliğinin yükseldiğini ortaya koydu.
Yapı kullanım izin belgelerinde artış
2024 yılında Muş’ta yapı kullanım izin belgesi alınan daire sayısı bin 961 olarak kaydedildi. Aynı yıl tamamen veya kısmen biten yapılar için verilen yapı kullanım izin belgesinin toplam yüzölçümü ise 373 bin metrekare oldu. Bu veriler, Muş’ta inşaat sektörünün son yıllarda yeniden hareketlendiğine işaret ediyor.
Motorlu taşıt sayısı 42 bini geçti
2025 yılı itibarıyla Muş’ta trafiğe kayıtlı motorlu kara taşıtı sayısı 42 bin 795’e ulaştı. Bu sayı, 2020’de 33 bin 722, 2021’de 34 bin 224, 2022’de 34 bin 795, 2023’te 37 bin 51, 2024’te 40 bin 232 idi.
Son beş yılda araç sayısındaki artış yaklaşık 9 bin seviyesinde gerçekleşti. Bu durum, kentte bireysel araç sahipliğinin giderek arttığını gösteriyor.
Kişi başına elektrik tüketimi düşük seviyede
2023 yılı verilerine göre Muş’ta kişi başına yıllık elektrik tüketimi bin 76 kWh olarak açıklandı.
Türkiye ortalaması 3 bin 390 kWh seviyesinde bulunurken, Muş’un bu ortalamanın oldukça altında kaldığı görüldü. Bu durum, sanayi faaliyetlerinin sınırlı oluşu ve tüketim yapısının farklılığıyla ilişkilendiriliyor.
Tarım alanı geniş, ekili alan yüksek
2024 yılı itibarıyla Muş’ta toplam tarım alanı 3 milyon 231 bin dekar olarak açıklandı. Ekilen alan ise 3 milyon 125 bin dekar seviyesinde gerçekleşti. Bu veriler, Muş’un yüzölçümüne oranla tarımsal üretim potansiyelinin yüksek olduğunu gösteriyor.
Hayvancılıkta küçükbaş öne çıkıyor
2024 yılı hayvancılık verilerine göre Muş’ta, 242 bin büyükbaş, 1 milyon 158 bin küçükbaş hayvan bulunuyor.
Özellikle küçükbaş hayvan varlığı bakımından Muş, bölgenin güçlü üretim merkezlerinden biri konumunda bulunuyor. Bu tablo, hayvancılığın il ekonomisinde önemli bir yer tuttuğunu ortaya koyuyor.
Kişi başına günlük su tüketimi 335 litre
2022 yılı çevre verilerine göre Muş’ta belediyelerde kişi başına çekilen günlük ortalama su miktarı 335 litre olarak hesaplandı.
Türkiye ortalaması 229 litre seviyesindeyken, Muş’un bu ortalamanın oldukça üzerinde yer aldığı görüldü. Bu durum, kentte su temin kapasitesinin yüksek olduğunu gösteriyor.
Genel tablo: potansiyel yüksek, yapısal sorunlar sürüyor
TÜİK verileri bütüncül olarak değerlendirildiğinde Muş’un: Genç ve kalabalık aile yapısını koruduğu, tarım ve hayvancılıkta güçlü bir üretim potansiyeline sahip olduğu, konut ve araç sahipliğinde artış yaşandığı, ancak kişi başına gelir, istihdam ve sanayi göstergelerinde Türkiye ortalamasının gerisinde kaldığı görülüyor.
Ortaya çıkan tablo, Muş’un özellikle tarım, hayvancılık ve inşaat sektörlerinde hareketli bir yapıya sahip olduğunu, buna karşılık ekonomik çeşitlilik ve istihdam alanlarında daha fazla yatırıma ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.
